Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (dalej „CMR”) stanowi przepisy prawa powszechnie obowiązującego w Polsce i znajduje zastosowanie do prawie wszystkich umów przewozu międzynarodowego. Co do zasady, ma głównie zastosowanie do każdego przewozu towarów, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsce dostawy  znajdują się w dwóch różnych państwach, z których przynajmniej jeden jest stroną tejże Konwencji.

Ze wszystkich rodzajów transportu to właśnie transport drogowy, jest najczęściej wykorzystywany do przewozu różnego rodzaju towarów. Niestety, nie zawsze dany towar dotrze do celu we wskazanym terminie lub we właściwym stanie.

Co jeśli towar dotrze opóźniony, uszkodzony lub nie dotrze w ogóle? Takie sytuacje zostały uregulowane w przepisach Konwencji CMR.

Co do zasady, przewoźnik odpowiada (art. 17 ust. 1 Konwencji CMR):

  • za całkowite zaginięcie towaru,
  • za częściowe zaginięcie towaru,
  • za uszkodzenie towaru,
  • jak również za opóźnienie

Za powyższe okoliczności przewoźnik odpowiada od momentu przyjęcia towaru, aż do momentu wydania osobie uprawnionej. Zatem odpowiedzialność przewoźnika jest odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka. Jednak należy podkreślić, że Konwencja CMR przewiduje pewne wyjątki  od odpowiedzialności. Przewoźnik może częściowo lub całkowicie uwolnić się od odpowiedzialności, nawet jeśli dojdzie do uszkodzenia, zaginięcia czy opóźnienia w dostawie towaru.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 Konwencji CMR, Przewoźnik jest zwolniony od tej odpowiedzialności jeżeli zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie spowodowane zostało:

  1. winą osoby uprawnionej (nadawca lub odbiorca),
  2. zleceniem osoby uprawnionej nie wynikającym z winy przewoźnika,
  3. wadą własną towaru lub
  4. okolicznościami, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec.

Przyczyny egzoneracyjne wymienione w tym przepisie udowadnia przewoźnik. Celem uniknięcia problemów z ewentualną odpowiedzialnością za uszkodzony ładunek, należy wszelkie wątpliwości wpisywać na list przewozowy. Dodatkowo, kierowca może wykonywać notatki na temat stanu towaru, które mogą okazać się pomocne w ewentualnym sporze sądowym.

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRZEWOŹNIKA A WINA OSOBY UPRAWNIONEJ

Zaczynając od pierwszej przesłanki, jeżeli przewoźnik będzie chciał skorzystać z wyłączenia dotyczącego winy osoby uprawnionej, istotne będzie ustalenie kto w danym momencie nią będzie. Najczęściej będzie to oczywiście nadawca, gdyż do momentu wydania odbiorcy drugiego egzemplarza listu przewozowego, to on będzie miał prawo rozporządzać towarem. Oczywiście może również wystąpić sytuacja, w której nadawca uprawnienie do rozporządzania towarem zastrzeże na rzecz odbiorcy w liście przewozowym, wtedy to odbiorca, będzie osobą uprawnioną od momentu przyjęcia towaru przez przewoźnika. Jeżeli przewoźnik przyjmie instrukcję od podmiotu, który w danej sytuacji nie jest uprawniony, nie uwolni się od odpowiedzialności i będzie odpowiadał jak za działania własne.

Jeżeli przyjmiemy instrukcję od osoby uprawnionej, to do ewentualnego uwolnienia może już wystarczyć najmniejsza forma zawinienia osoby uprawnionej. Zatem naruszenie przez nadawcę lub odbiorcę konkretnego obowiązku (np. braki w dokumentacji celnej dostarczonej przez nadawcę) może doprowadzić do uwolnienia się od odpowiedzialności.

 

ZLECENIE OSOBY UPRAWNIONEJ NIE WYNIKAJĄCYM Z WINY PRZEWOŹNIKA

Następna przesłanka również dotyczy nieprawidłowości, po stronie osoby uprawnionej. Tym razem, jednak wydanych przez tę osobę zleceń (instrukcji). Zatem będzie tutaj występował nieco węższy charakter, ponieważ nieprawidłowości po stronie uprawnionego nie będą musiały mieć charakteru zawinionego. Jako przykład, można tutaj wskazać podanie nieprawidłowego adresu przez nadawcę przesyłki, bazując na profesjonalnej książce adresowej, do której zakradł się błąd. Nie będzie jednak można skorzystać z tej przesłanki, np. w przypadku kradzieży towaru z niestrzeżonego parkingu po uprzednim wydaniu instrukcji nadawcy do dostarczenia towaru, w krótkim czasie.

 

WADA TOWARU A ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRZEWOŹNIKA

Kolejną przesłanką, która może posłużyć przewoźnikowi do wyłączenia odpowiedzialność jest wada towaru. Wada towaru, to w tym wypadku taka cecha, która obniża jego wartość i nie występuje we wszystkich rzeczach danego gatunku. Wspomniana wada, powinna tkwić już w czasie nadawania towaru przez przewoźnika. Wadę towaru należy jednak odróżnić od naturalnych właściwości rzeczy, które będą występowały we wszystkich rzeczach danego gatunku i mogą wpłynąć w sposób naturalny na stan przewożonego towaru.

 

OKOLICZNOŚCI KTÓRYCH PRZEWOŹNIK NIE MÓGŁ UNIKNĄĆ A ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRZEWOŹNIKA

Ostatnią przesłanką, we wspomnianym artykule są okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec. Powyższa przesłanka nawiązuje nieco do siły wyższej, jednak w tym wypadku brak cechy zewnętrzności i nieprzewidywalności. Najczęstszym rozpatrywanym przypadkiem będą napady przez uzbrojonych napastników. Oczywiście tutaj też nie każdy przypadek może zostać uznany za kwalifikujący do wyłączenia odpowiedzialności, a tylko taki którego nie można było uniknąć i jego skutków nie można było zapobiec. Istotna może być tutaj liczba napastników, fakt uzbrojenia, agresja, jak również zachowanie kierowcy przed, w trakcie i po zdarzeniu. Pozostawienie pojazdu na długi czas w miejscu o złej reputacji, jest sytuacją której przewoźnik może uniknąć, wyznaczając miejsce postoju np. na parkingu strzeżonym. Kolejnym przykładem może być pożar, który powstał w wyniku okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec. Jeżeli przewoźnik wykaże, że towar był poprawnie zabezpieczony przed zniszczeniem i nie stwarzał niebezpieczeństwa samozapalenia, a przewoźnik działał z należytą starannością, to przewoźnik może zostać zwolniony z odpowiedzialności.

 

W kolejnym artykule wskażemy uprzywilejowane formy wyłączenia odpowiedzialności, wpływ wad pojazdu na ewentualną możliwość wyłączenia odpowiedzialności, jak również kwestię zaistnienia kilku czynników jednocześnie przy powstaniu szkody.

 

Podstawa prawna:

KONWENCJA O UMOWIE MIĘDZYNARODOWEGO PRZEWOZU DROGOWEGO TOWARÓW (CMR) I PROTOKÓŁ PODPISANIA sporządzone w Genewie dnia 19 maja 1956 r.

Mam nadzieję, że artykuł okazał się dla Ciebie przydatny. Jeżeli tak było, polub Nas na Facebooku – Kancelaria Prawna Grabek Gróndwald. 

Dla Ciebie to jedno kliknięcie, a dla mnie to potwierdzenie, że moja praca jest wartościowa.

Radca prawny Gabriel Gróndwald

  gabriel.grondwald@legalgg.pl


Kancelaria Prawna Grabek Gróndwald Ełk | legalgg.plkancelaria@legalgg.pl

Kancelaria adwokacka Ełk