Umowa przewozu – definicja

W poprzednim artykule omówiono umowę spedycji, czyli jedną z dwóch umów uregulowanych w kodeksie cywilnym stosowanych w szeroko rozumianym transporcie. W niniejszym artykule pochylimy się nad umową przewozu, czyli drugą umową uregulowaną w kodeksie cywilnym. Natomiast w kolejnym artykule postaramy się zwięźle przedstawić różnice i podobieństwa pomiędzy umową spedycji, a umową przewozu.

Zatem czym jest umowa przewozu i jak została zdefiniowana przez przepisy kodeksu cywilnego. Przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy.

Umowa przewozu – strony przewozu

Umowa przewozu zawierają przewoźnik oraz podróżnym (lub wysyłającym). Dającym zlecenie może być każda osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Natomiast przewoźnikiem może być również osoba fizyczna, prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Przewoźnik musi posiadać status przedsiębiorcy i prowadzić przedsiębiorstwo przewozowe. Brak statusu przedsiębiorcy po stronie przewoźnika spowoduje, iż nie będziemy mieli do czynienia z umową przewozu.

Umowa przewozu – istotne postanowienia.

Do elementów przedmiotowo istotnych umowy przewozu należą:

  1. określenie przedmiotu przewozu (osób lub rzeczy),
  2. wynagrodzenia przewoźnika,
  3. określenie trasy przewozu tj. punktu początkowego i końcowego, między którymi ma zostać dokonany przewóz.

Umowa przewozu – forma

Przepisy Kodeksu cywilnego nie zawierają żadnych szczegółowych regulacji, dotyczących formy umowy. Umowa przewozu można zawrzeć przez każde zachowanie się stron, które ujawnia ich wolę w sposób dostateczny, nawet ustnie.

W przypadku przewozu osób autobusem czy koleją, do zawarcia umowy dochodzi np. przez zakup odpowiedniego biletu.

Umowa przewozu – odrębne regulacje

Przewóz w zakresie poszczególnych rodzajów transportów może posiadać, i najczęściej posiada swoją odrębną regulację. Jeśli tak nie jest, wtedy w pełni stosuje się zasady określone w Kodeksie cywilnym.

Dalsze regulacje uwzględniają dychotomiczny podział na przewóz osób oraz przewóz rzeczy.

Umowa przewozu – przewóz osób

W przypadku, gdy będziemy mieli do czynienia z przewozem osób, to umowę z przewoźnikiem będzie najczęściej zawierał podróżny.

Jednym z podstawowych obowiązków przewoźnika, w takiej sytuacji, jest obowiązek zapewnienia podróżnym odpowiadających rodzajowi transportu warunków bezpieczeństwa i higieny oraz takich wygód, jakie ze względu na rodzaj transportu uważa się za niezbędne.

Pojęcia te nie zostały zdefiniowane, więc mogą konkretyzować się w sposób odmienny, w zależności od rodzaju transportu . Dlatego też, warunki bezpieczeństwa i higieny ustala się poprzez określenie standardów bezpieczeństwa, kontrolowanych przez właściwe organy. Jak wskazano w orzecznictwie, powyższe normy nakładają na przewoźnika obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków bezpieczeństwa podróży zarówno w odniesieniu do warunków podróży związanych z samym pojazdem, jak i okoliczności zewnętrznych dotyczących zagrożeń ze strony osób trzecich.

Kwestia zapewnienie odpowiednich dla pasażera wygód, również będzie uzależniona od rodzaju transportu. Z uwagi na dość ogólny charakter tej części przepisu, mogłyby powstać ciekawe stany faktyczne, w których pasażer mógłby występować z określonymi roszczeniami przeciwko przewoźnikowi, np. za brak zapewnienia dostatecznej ilości miejsca, zapewnienia odpowiedniego wyżywienia, a może za brak zapewnienia odpowiednich rozrywek w przypadku korzystania z przewozu o podwyższonym standardzie. W przypadku przewoźników lotniczych, często słyszy się o zmniejszaniu ilości wolnego miejsca dla pasażerów, a nawet próby wprowadzania miejsc stojących! W takich stanach faktycznych mogłoby się okazać, że przewoźnik nie spełniałby dyspozycji chociażby tego przepisu, bo nie zapewniałbym wygodnych i bezpiecznych warunków przewozu.

Umowa przewozu osób – bagaż pasażera

Kolejna regulacja dotycząca przewozu osób dotyczy bagażu pasażera. Ustawodawca postanowił różnić sytuację w zależności od tego czy pasażer powierzył przewoźnikowi swój bagaż, czy też postanowił sam sprawować nad nim pieczę.

W sytuacji, gdy nie powierzamy bagażu (bagaż podręczny) to odpowiedzialność przewoźnika za ewentualne szkody wystąpi, gdy będziemy mieli do czynienia z winą umyślną lub rażącym niedbalstwem przewoźnika. Natomiast, jeżeli powierzymy swój bagaż przewoźnikowi (bagaż rejestrowy), to wtedy odpowiedzialność będzie analogiczna jak odpowiedzialność przy przewozie rzeczy, o czym szerzej w dalszej części artykułu.

W związku z powyższym, odmiennie może przedstawiać się sytuacja, w przypadku gdy nasz tablet uległ uszkodzeniu podczas wypadku. Natomiast inaczej, podczas kiedy trzymaliśmy go w ręku lub w plecaku przy nodze, a inaczej gdy był w torbie w luku bagażowym.

Umowa przewozu osób – przedawnienie

Odrębnie uregulowano termin przedawnienia roszczeń wynikających z umowy przewozu osób.  Termin ten wynosi rok od dnia wykonania przewozu. Natomiast gdy przewoźnik przewozu nie wykonał, termin liczymy od dnia, kiedy miał być wykonany. Termin ten może różnić się również w sytuacji gdy znajdą zastosowanie odrębne regulacje.

Umowa przewozu- przewóz rzeczy

Nieco odmiennie oraz szerzej postanowiono uregulować kwestię dotyczące przewozu rzeczy. Wysyłający w pierwszej kolejności, powinien podać wszystkie niezbędne dane, aby przewoźnik mógł go zrealizować tj. swój adres oraz adres odbiorcy, miejsce przeznaczenia, oznaczenie przesyłki według rodzaju, ilości oraz sposobu opakowania, jak również wartość rzeczy szczególnie cennych.

Podanie danych adresowych wydaje się oczywiste, żeby przewoźnik mógł dostarczyć przesyłkę. Istotny jest również fakt, iż z powyższego wynika, że to na wysyłającym ciąży obowiązek opakowania przesyłki. Niewłaściwe opakowanie przesyłki, które nie będzie właściwe dla danego rodzaju przesyłki, zrodzi po stronie przewoźnika uprawnienie do żądania złożenia oświadczenia przez wysyłającego co do stanu przesyłki. W przypadku gdy braki w opakowaniu będą rażące, przewoźnik będzie mógł odmówić przewozu. Jeśli w takiej sytuacji przewoźnik nie skorzysta z powyższego uprawnienia, to przyjęcie takiej przesyłki bez zastrzeżeń będzie rodziło domniemanie, iż znajdowała się w należytym stanie. W razie ewentualnego sporu, to na przewoźniku będzie ciążył obowiązek wykazania, iż było inaczej.

Umowa przewozu rzeczy – dokumenty

Wszelkie dane, o których mowa wyżej, strony mogą sobie przekazać w dowolnej formie, nawet ustnej. Przewoźnik może zażądać wystawienia listu przewozowego, wtedy wysyłający musi ten dokument wystawić.

List przewozowy jest dokumentem fakultatywnym i nie warunkuje zawarcia umowy przewozu. Jeżeli wysyłający sporządził list przewozowy, to będzie to dowód zawarcia takiej umowy. W ewentualnym postępowaniu sądowym będzie traktowany jak dokument prywatny.

Jeśli w dany rodzaju transportu i dany rodzaju przesyłki wymagana jakieś dodatkowe dokumenty, to obowiązek ich wydania, przygotowania spoczywa na wysyłającym. Mogą to być wszelkie dokumenty, które będą wymagane ze względu na przepisy celne, podatkowe i administracyjne.

W razie niedostarczenia tych dokumentów, przewoźnik nie pownosi odpowiedzialności za szkody, które ewentualnie mogłyby powstać z tego tytułu, np. brak możliwości przekroczenia przesyłki przez granicę danego państwa, którego przepisy wymagają dołączenie pewnych dokumentów.

Umowa przewozu rzeczy – odstąpienie od umowy przez wysyłającego 

Regulacje dotyczące umowy przewozu przewidują dodatkową możliwość odstąpienia od umowy, poza regulacjami ogólnymi. Wysyłający będzie miał możliwość od umowy odstąpić, jeżeli rozpoczęcie lub dokonanie przewozu dozna czasowej przeszkody wskutek okoliczności za które odpowiada przewoźnik. Zatem chcąc skorzystać z tego uprawnienia musi wystąpić czasowa przeszkoda, która uniemożliwia doręczenie przesyłki na czas, a nie trwała przeszkoda. Dodatkowo muszą być takie okoliczności, za które odpowiada przewoźnik, a nie wysyłający czy siła wyższa. Okoliczności te nie muszą być zawinione przez przewoźnika, a po stronie wysyłającego nie musi wystąpić szkoda.

Należy pamiętać, że odstępując od umowy przewozu oznacza, że przewoźnik musi zaprzestać wykonywania usługi lub w ogóle nie może jej rozpocząć. Niestety nie rodzi to po jego stronie obowiązku do dostarczenia przesyłki z miejsca odbioru. Przewoźnik będzie miał również prawo do żądania odpowiedniej części wynagrodzenia za dokonaną część przewozu, jeżeli zdążył wykonać już jakąś jego część. Natomiast wysyłający będzie miał roszczenie o naprawienie szkody, jeżeli przewoźnik ponosi odpowiedzialność za okoliczności, które były podstawą odstąpienia.

Umowa przewozu – odbiór przesyłki

Przewoźnik jako podmiot pośredniczący między wysyłającym, a odbierającym będzie miał również swoje obowiązki względem tego ostatniego, a on będzie miał swoje uprawnienia. Przede wszystkim przewoźnik musi zawiadomić odbiorcę o nadejściu przesyłki do miejsca przeznaczenia czyli ma obowiązek jej awizacji. Forma takiej awizacji jest całkowicie dowolna, chyba że strony postanowiłby inaczej. Awizacja powinna nastąpić niezwłocznie, co oczywiście nie oznacza natychmiast. Oczywiście nie znajdziemy definicji tego pojęcia, a orzecznictwo jest na ten temat dość bogate. Nie wgłębiając się w szczegóły, niezwłocznie oznacza obowiązek spełnienia go bez zbędnej zwłoki. Innymi słowy mowa o realnym terminie, uwzględniającym okoliczności miejsca i czasu.

Odbiorca przesyłki w tej relacji nie jest oczywiście stroną umowy przewozu, ale również będą mu przysługiwały wszelkie uprawnienia.  Do takich uprawnień w szczególności można zaliczyć żądanie wydania przesyłki i listu przewozowego, możliwość zgłaszania zastrzeżeń, a także ewentualne dochodzenie roszczeń w związku z nienależytym wykonaniem umowy.

Odbiorca przyjmując przesyłkę i list przywozowy zobowiązuje się do zapłaty oznaczonych w liście przewozowym należności przewoźnika. Należności te są niezależne od należności, które przysługują przewoźnikowi od wysyłającego.

Natomiast gdyby odbiorca odmówił przyjęcia przesyłki lub z innych przyczyn przewoźnik nie mógł jej doręczyć, to w pierwszej kolejności powinien niezwłocznie powiadomić wysyłającego, aby otrzymać dalsze wskazówki. Jeśli wysyłający w odpowiednim czasie wskazówek nie nadeśle, przewoźnik powinien oddać przesyłkę na przechowanie lub inaczej ją zabezpieczyć, zawiadamiając o tym wysyłającego i odbiorcę. Odpowiedni czas będzie oczywiście uzależniony od rodzaju danej przesyłki, ale powinien to być czas w granicach rozsądku.

Jeżeli przy danej przesyłce mielibyśmy do czynienia z przesyłką narażoną na zepsucie albo jeżeli jej przechowanie wymaga kosztów, na które nie ma pokrycia, przewoźnik może ją sprzedać przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o skutkach zwłoki kupującego z odebraniem rzeczy sprzedanej.

Umowa przewozu rzeczy – ograniczenie odszkodowania

Przepisy kodeksowe przewidują odrębną regulację dotyczącą odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika. Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wysokości zwykłej wartości przesyłki, ale jedynie w sytuacji gdy szkoda wynika z utraty, ubytku lub uszkodzenia tejże przesyłki. W każdym innym przypadku znajdą zastosowanie reguły ogólne odpowiedzialności.

Przez zwykłą wartość przesyłki należy rozumieć przeciętną wartość rynkową, tj. wartość przesyłki według ceny, jaką przedstawia ona dla wszystkich. Nie uwzględnia się w tej sytuacji np. wartość emocjonalnej, która przesyłka przedstawiała dla poszkodowanego.

Odpowiedzialność trwa od momentu jej przyjęcia do przewozu aż do wydania odbiorcy. Jeśli odbiorca odmawia odbioru lub dostarczenie jest z innych przyczyn utrudnione, przewoźnik uwolni się od odpowiedzialności dopiero z chwilą oddania przesyłki na przechowanie, zabezpieczenia jej w inny sposób lub dokonania sprzedaży przesyłki.

Odmiennie przedstawia się sytuacja, gdy podczas przewozu nastąpi ubytek w przewożonym towarze. Ubytek taki nie powinen przekraczać granic ustalonych we właściwych przepisach, a w braku takich przepisów – granic zwyczajowo przyjętych (ubytek naturalny). Obecnie brak jest takich przepisów, zatem większe znaczenie będą miały granice zwyczajowo przyjęte. Z uwagi na fakt, iż jest to pojęcie nieostre, warto rozważyć umowne uregulowanie kwestii ubytku naturalnego poprzez określenie np. odpowiedniej ilości.

Odmienną odpowiedzialność poniesie przewoźnik w sytuacji utraty, ubytku lub uszkodzenia pieniędzy, kosztowności, papierów wartościowych albo rzeczy szczególnie cennych. Przede wszystkim przewoźnik odpowie za utratę, ubytek lub uszkodzenia, gdy wysyłający podał właściwości przesyłki albo szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa.

Umowa przewozu rzeczy – dalszy przewoźnik

Przewoźnik przy wykonywaniu umowy przewozu może posłużyć się innym przewoźnikiem i co do zasady będzie odpowiadał za czynności dalszych przewoźników, jak za swoje własne czynności. W tej sytuacji nie jest wymagana zgoda wysyłającego chyba, że strony inaczej postanowią w umowie. Dalszy przewoźnik jest stroną umowy jedynie między pierwszym przewoźnikiem i nie wstępuje do umowy z wysyłającym.

Odmiennie będzie przedstawiała się sytuacja gdy dalszy przewoźnik przyjmie przesyłkę na podstawie tego samego listu przewozowego. Wtedy będzie ponosił solidarną odpowiedzialność z pozostałymi przewoźnikami według treści listu wobec wysyłającego i odbierającego. Przewoźnik, który zapłacił odszkodowanie za całość przewozu, będzie posiadał roszczenie regresowe względem przewoźnika ponoszącego odpowiedzialność za okoliczności, z których szkoda wynikła. Jeżeli okoliczności tych ustalić nie można, odpowiedzialność ponoszą wszyscy przewoźnicy w stosunku do przypadającego im przewoźnego. Uwolnić się od odpowiedzialności może przewoźnik, który udowodni, że szkoda nie powstała w momencie wykonywania przez niego przewozu.

Umowa przewozu rzeczy – prawo zastawu

W przypadku gdyby przewoźnikowi przysługiwały roszczenia z umowy przewozu w szczególności przewoźnego, składowego, opłat celnych i innych wydatków, jak również dla zabezpieczenia takich roszczeń przysługujących poprzednim spedytorom i przewoźnikom, to przysługuje mu ustawowe prawo zastawu na przesyłce. Zastaw przysługują na wszystkie rzeczy, które wchodzą w skład przesyłki.

Ustawowe prawo zastawu na przesyłce trwa dopóki przesyłka znajduje się u przewoźnika lub u osoby, która ją dzierży w jego imieniu, albo dopóki przewoźnik może rozporządzać przesyłką za pomocą dokumentów.

Umowa przewozu rzeczy – wygaśnięcie roszczeń wobec przewoźnika

Przepisy określają również moment, w którym wygasają wszelkie roszczenia przeciwko przewoźnikowi wynikające z umowy przewozu. Toteż roszczenia przeciwko przewoźnikowi wygasają na skutek zapłaty należności przewoźnika i przyjęcia przesyłki bez zastrzeżeń. Nie dotyczy to jednak roszczeń z tytułu niewidocznych uszkodzeń przesyłki, jeżeli odbiorca w ciągu tygodnia od chwili przyjęcia przesyłki zawiadomił o nich przewoźnika.

Wobec tego nawet po odebraniu przesyłki, odbiorca nie utraci możliwości dochodzenia roszczeń, jeśli będą wynikały z tytułu niewidocznych uszkodzeń przesyłki. W tym jednak wypadku odbiorca musi zachować siedmiodniowy termin.

Przez zapłatę należności należy rozumieć uregulowanie poza zapłatą przewoźnego, wszystkich pozostałych opłat i wydatków, które ten poniósł wykonując umowę przewozu.

Powyższe nie będzie miało jednak zastosowania, gdy szkoda wynika z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika.

Warto podkreślić, że powyższa regulacja dotyczy wygaśnięcia roszczeń wobec przewoźnika, a nie wobec stron umowy. Zatem roszczenia przewoźnika względem wysyłającego i odbiorcy na tej podstawie nie wygasają.

Umowa przewozu rzeczy – przedawnienie

Odnośnie do umowy przewozu rzeczy, ustalono inne terminy przedawnienia, niż przewidziane na zasadach ogólnych. Roszczenia z umowy przewozu przedawniają się z upływem roku od dnia dostarczenia przesyłki. Natomiast w razie całkowitej utraty przesyłki lub jej dostarczenia z opóźnieniem, termin liczymy od dnia, kiedy przesyłka miała być dostarczona. Termin ten nie ulegnie zmianie, nawet gdy strony tak postanowią.

Krótszy termin został przewidziany na dochodzenie roszczeń przysługujących między przewoźnikami, którzy uczestniczyli w przewozie przesyłki. Dotyczy to obu sytuacji, tzn. gdy mamy do czynienia z ponoszeniem odpowiedzialności przez przewoźnika za pozostałych jak za działania własne, jak również w przypadku odpowiedzialności solidarnej przewoźników.  Takie roszczenia przedawniają się z upływem sześciu miesięcy od dnia, w którym przewoźnik naprawił szkodę, albo od dnia, w którym wytoczono przeciwko niemu powództwo.

 

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.).

Mam nadzieję, że artykuł okazał się dla Ciebie przydatny. Jeżeli tak było, polub Nas na Facebooku – Kancelaria Prawna Grabek Gróndwald. Dla Ciebie to jedno kliknięcie, a dla mnie to potwierdzenie, że moja praca jest wartościowa.

Radca prawny Gabriel Gróndwald

  gabriel.grondwald@legalgg.pl


Kancelaria Prawna Grabek Gróndwald  | legalgg.plkancelaria@legalgg.pl

Kancelaria adwokacka Ełk


Kancelaria świadczy usługi prawne z zakresu prawa przewozowego oraz prawa transportowego. Nasze doradztwo obejmuje wszystkie pola działalności przedsiębiorstw z sektora transportowego –  https://legalgg.pl/prawo-transportowe-kancelaria/